آیا تا به حال چنین چیزی به گوش شما خورده؟ میدانید ساز و کار یخچالهای قدیمی چگونه بوده است؟ قدمت یخچال خشتی میبد که در 50 کیلومتری شهر یزد واقع شده به دوره پیش از قاجار میرسد. یخچالها در زمستان از آب و هوای سرد استفاده و آب درون حوضچه خود را به یخ تبدیل میکردند. سپس یخها در گودالی انبار میشد و با شروع فصل گرما متصدی یخچال، یخ را با وزنه میکشید و از آنجایی که کالای لوکسی به حساب میآمد، به قیمت گزافی میفروخت.
به صورت کلی در معماری ساختمان یخچالها سه بخش را طراحی میکردند. بخش اول دیواری بود با نام سایهانداز که وظیفه درست کردن سایه برای محفوظ نگه داشتن یخچال از آفتاب در تمامی فصول را برعهده داشت. بخش دوم حوضچه تولید یخ نام داشت که آب قناتها یا نهرها را برای ایجاد یخ در آن جمع میکردند. بخش سوم مخزن یخ بود و برای ذخیره کردن یخهای تولید شده به کار میرفت که معماری این بخش در یخچال خشتی میبد به صورت دایرهای است.
مصالح به کار رفته در ساخت یخچالها از گل، خشت خام، آهک، سنگ و چوب بود و تمامی سوراخهای یخچال را برای حفظ سرما مسدود میکردند. اگر یخها بدون مانع روی هم انبار میشد، امکان تفکیک و خرد کردنش سخت بود. بنابراین معمولاً از کاهگل برای فاصلهگذاری بین لایه یخها بهره میبردند. یخچال خشتی میبد که با فاصله اندکی از کاروانسرای چاپارخانه، آبانبار و رباط شاهعباسی واقع شده است، میتواند در برنامه گردشگری شما بگنجد و از دیدن این ابنیه تاریخی لذت ببرید.